Δούρειος Ίππος

Ιστοχώρος πολιτικής ανάλυσης και διαλόγου

ΙΡΑΝ, το αδιέξοδο της Ισλαμικής Δημοκρατίας

iran7Του Βασίλη Τσέκου*

Όποια κι αν είναι η συνέχεια της λαϊκής εξέγερσης, το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν δεν θα είναι το ίδιο με το παρελθόν της. Η κρίση στο εσωτερικό της ανώτατης ηγεσίας του θεοκρατικού αυταρχικού καθεστώτος αλλά και της κοινωνίας είναι βαθιά και πιθανώς ανεπανόρθωτη. Η απροκάλυπτη χρήση βίας και η στέρηση σημαντικμών ελευθεριών μπορεί να κατέστειλε προσωρινά την λαϊκή εξέγερση, άφησε όμως ανοιχτές πληγές και δεν έλυσε τελικά τα σοβαρά πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Συνεπώς, η σημερινή κρίση σηματοδοτεί μόνο την αρχή μιας νέας περιόδου αστάθειας στο Ιράν και πιθανώς στην ευρύτερη περιοχή της Μ. Ανατολής το τέλος της οποίας, αν και απρόβλεπτο, είναι δύσκολο να είναι ομαλό.

Αν και άρχισε ως διαμαρτυρία για την νοθεία των εκλογών, η λαϊκή αντίδραση στοχοθέτησε – έστω και συγκαλυμμένα – το ίδιο το καθεστώς μετά την δήλωση υποστήριξης που έκανε ο Ανώτατος Άρχων Αλί Χαμενεΐ στον πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ σε μια προσπάθεια να επικυρώσει και να νομιμοποιήσει το εκλογικό αποτέλεσμα που τον ανέδειξε νικητή. Το αν έγινε πράγματι νοθεία και σε ποιό βαθμό είναι ασαφές. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το εκλογικό αποτέλεσμα είναι διαβλητό, όπως και οι κατηγορίες των αντιπολιτευόμενων υποψηφίων για αλλοίωση της λαϊκής ετυμηγορίας. Το ίδιο συνέβη και με τις εκλογές του 2005 που ανέδειξαν τον Αχμαντινετζάντ για πρώτη φορά πρόεδρο. Συνεπώς, στη συνείδηση των αντιπάλων του Αχμαντινεζάντ έχει καταγραφεί ότι η ψήφος τους υπεκλάπη δύο φορές από το ίδιο άτομο. Όταν βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν, αντιμετώπισαν την βία των οργάνων του καθεστώτος, την καταστολή και την παραβίαση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αυταρχική επιβολή του Αχμαντινετζάντ προμήνυε την συνέχεια μιας αδιέξοδης πολιτικής που είχε απορριφθεί από απροσδιόριστη μεν αλλά μεγάλη μερίδα του λαού. Στο επίπεδο της προπαγάνδας, το καθεστώς αντέδρασε υποστηρίζοντας ότι οι διαδηλώσεις υποκινούνται από εξωτερικές δυνάμεις οι οποίες συνωμοτούν κατά του Ιράν. Οι ισχυρισμοί αυτοί πάντως δεν φαίνεται να βρήκαν ανταπόκριση στο εσωτερικό της χώρας.

Ο κίνδυνος ωστόσο για την πολιτική ηγεμονία του σημερινού κυβερνητικού καθεστώτος είναι πολύ σοβαρός, καθώς η λαϊκή διαμαρτυρία συνδιάζεται για πρώτη φορά με σημαντικές αντιπαραθέσεις εντός του ανώτατου ισλαμικού ιερατείου και της καθεστηκυίας τάξης. Έτσι οι αντιπαραθέσεις στο επίπεδο της ηγεσίας βρίσκουν για πρώτη φορά ευρύτατο λαϊκό έρεισμα, ριζοσπαστικοποιούνται και ενδεχομένως, τελικά, να καθοδηγούνται από αυτό. Ο Αχμαντινετζάντ αδυνατεί να δώσει διέξοδο τόσο στη σύγκρουση της ηγεσίας όσο και στα προβλήματα ευρύτερων κοινωνικών ομάδων, κυρίως της μέσης αστικής τάξης.

Αυτό απονομιμοποιεί τον ίδιο πολιτικά. Δεν αποτελεί όμως προς το παρόν και επαρκές πρόκριμα για μια ανατροπή του καθεστώτος, κυριώς λόγω της έλλειψης ιδεολογικού υπόβαθρου και οργανωτικής υποδομής των αντιπολιτευομένων παρατάξεων. Η αντιπολίτευση στο Ιράν κινείται ακόμα εντός του ισλαμιστικού καθεστώτος και όχι εναντίον του. Αν αυτό αλλάξει στο μέλλον εξαρτάται από τον βαθμό της λαϊκής αντίδρασης στην πολιτική Αχμαντινετζάντ.

Όταν ανέλαβε την προεδρία για πρώτη φορά ο Αχμαντινετζάντ το 2005, αντέστρεψε μια μεταρρυθμιστική και φιλελεύθερη τάση που είχε επικρατήσει μετά τον θάνατο του Αγιατολλάχ Χομεϊνί το 1989. Ο Αχμαντινετζάντ είναι ο πρώτος λαϊκός πρόεδρος του Ιράν μετά την ισλαμιστική επανάσταση. Προέρχεται από τις συντηρητικές παραστρατιωτικές τάξεις των Φρουρών της Επανάστασης. Στην διάρκεια της πρώτης προεδρίας του επεδίωξε μια μετατόπιση της πολιτικής ισχύος από το ισλαμικό ιερατείο προς τις παραστρατιωτικές τάξεις. Κατέπνιξε οποιαδήποτε μεταρρυθμιστική ή φιλελεύθερη τάση εντός του καθεστώτος. Ο λαϊκιστκός αυταρχισμός του του εξασφαλίζει μια σημαντική λαϊκή βάση και η σχετική οικονομική σταθερότητα θωρακίζει τον νέο συσχετισμό δυνάμεων που προσπαθεί να επιβάλει. Ο Αχμαντινετζάντ προσπαθεί να μιμηθεί το κινεζικό μοντέλο στο Ιράν, δηλαδή την διατήρηση του πολιτικού αυταρχισμού μέσω της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης. Η επιτυχία αυτού του μοντέλου στο Ιράν είναι πολύ αμφίβολη λόγω των διαρθρωτικών προβλημάτων της οικονομίας και την έλλειψη πολιτικής βούλησης για την εφαρμογή του.

Τα διαρθρωτικά προβλήματα της ιρανικής οικονομίας είναι σημαντικά: υψηλός πληθωρισμός, μείωση και ανισότητα των εισοδημάτων, ανεργία και χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης συνθέτουν μια πολύ ανησυχητική εικόνα, η οποία έχει άμεση σχέση με την πρόσφατη πολιτική αναταραχή. Εξάλλου, η ιρανική ηγεσία ποτέ δεν ασπάστηκε πλήρως την οικονομία της ελεύθερης αγοράς. Το μόνο θετικό παραμένει η υψηλή διεθνής τιμή του πετρελαίου, η οποία επιτρέπει στον Αχμαντινετζάντ την ενίσχυση των εισοδημάτων και την διατήρηση του κρατικού δικτύου οικονομικών εξαρτήσεων και διαπλοκής. Η επιδείνωση της ιρακινής οικονομίας θα πυροδοτήσει και αυτή με τη σειρά της την απόρριψη του Αχμαντινετζάντ, την πολιτική αμφισβήτησή του και συνεπώς και το κίνημα πολιτικής αναταραχής.

Τελικά, ο συνδυασμός της πιθανής νοθείας των εκλογών και της εξέγερσης που προκάλεσε, τα αρνητικά οικονομικά μεγέθη και η συνεχιζόμενη καταπίεση των Ιρανών ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν στο μέλλον τόσο την κυβέρνηση όσο και το καθεστώς, το οποίο για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του, θα αναγκασθεί να καταφύγει σε σκληρότερα μέτρα βίας και στην εξαγωγή της εσωτερικής κρίσης στην εύφλεκτη περιοχή της Μ. Ανατολής, μέσω της στήριξης της τρομοκρατίας και ίσως με την ανάπτυξη του πυρηνικού οπλοστασίου της χώρας.

Μέχρι τότε το ιρανικό ιερατείο θα απολαμβάνει την ανοχή, αν όχι και την στήριξη, πολλών μελών της διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ οι οποίες προσβλέπουν στην επαναπροσέγγιση με το θεοκρατικό και αυταρχικό καθεστώς του Ιράν.

* Δημοσιογράφου, επικοινωνιολόγου

Advertisements

One response to “ΙΡΑΝ, το αδιέξοδο της Ισλαμικής Δημοκρατίας

  1. gvam44 Ιουλίου 4, 2009 στο 1:59 μμ

    Καλό θα ήταν να βλέπατε και σχετικά μια τηλεφωνική δημοσκόπηση των Ιρανών που έγινε από το ίδρυμα Ροκφέλερ πριν τις εκλογές και τα αναμενόμενα ποσοστά για τον Αχμαντινεζάντ: 66,7%. Επειδή η αλήθαια έχει και άλλη όψη ξέρετε. Δείτε το στο λινκ http://www.huffingtonpost.com/robert-naiman/based-on-terror-free-tomo_b_215423.html
    Στα 16 εκατομμύρια της Τεχεράνης οι αντίπαλοι του Αχμαντινεζάντ πιθανόν να πλειοψηφούν.
    Οι εκλογές όμως ήσαν εθνικές και το Ιράν έχει 60 περίπου εκατομμύρια κατοίκους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: