Δούρειος Ίππος

Ιστοχώρος πολιτικής ανάλυσης και διαλόγου

Η θεωρία του Irving Fisher για την κρίση

Του Κωνσταντίνου Χ. Ζιάβρα*

200px-Irvingfisher

Η καλπάζουσα χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση  έχει προκαλέσει ‘πονοκέφαλο’ στις  κεντρικές τράπεζες όλου του κόσμου, καθώς τις φέρνει αντιμέτωπες με δυσεπίλυτα προβλήματα.

Μερικούς μήνες πρίν η FED δήλωνε πως δεν επρόκειτο  να προχωρήσει σε αγορά ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου ως μέτρου που θα διοχέτευε ρευστότητα στην αγορά και θα χρηματοδοτούσε τα  δημόσια ελλείμματα. Όμως, η αντίστοιχη επιτυχία του μέτρου στη Μεγάλη Βρετανία, κατόπιν της υιοθέτησή του από την Τράπεζας της Αγγλίας, έχει αναγκάσει την κεντρική τράπεζα των Η.Π.Α. να επανεξετάσει τη θέση της στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Όμως,  και η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας έχοντας μάθει από τα λάθη της κατά τη διάρκεια της ‘χαμένης δεκαετίας’  του 1990,  υιοθετεί μια πιο χαλαρή νομισματική πολιτική και ανακοίνωσε την αύξηση της  αγορά ομολόγων του Ιαπωνικού δημοσίου ως μέτρου αντιμετώπισης της κρίσης.

Η ΕΚΤ, παρότι  δεν έχει την αρμοδιότητα να αγοράζει ομόλογα από επιχειρήσεις ή από κυβερνήσεις, αποκάλυψε δια στόματος του κ. Παπαδήμου πως ίσως «η Κεντρική Τράπεζα αγοράσει ομόλογα του ιδιωτικού τομέα από τη δευτερογενή αγορά για να ενισχύσει τη ρευστότητά της και να μειώσει το κόστος χρηματοδότησης» των εταιρειών. Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα,  η  ΕΚΤ ακολουθεί μια ποιο συντηρητική πολιτική και παρά το μηδενικό πληθωρισμό στην Ευρωζώνη, δεν φαίνεται  διατεθειμένη να ακολουθήσει το παράδειγμα της Fed και της ΤτΑ και να αυξήσει υπέρμετρα την ποσότητα χρήματος στην Ευρωπαϊκή οικονομία.

Ο συγκεκριμένος τρόπος  ενίσχυσης της νομισματικής κυκλοφορίας – που στην ουσία αποτελεί το σύγχρονο ανάλογο του τυπώματος χρήματος- σε συνδυασμό με την ανησυχία του ΔΝΤ το οποίο ανακοίνωσε στα μέσα Μαρτίου ότι υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αποπληθωρισμού στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία και μικρότερος στην Ευρώπη,  επαναφέρει στη μνήμη μας την ανάλυση του διαπρεπή Αμερικανού νεοκλασσικού οικονομολόγου Irving Fisher (1847- 1947) για τη σχέση ‘χρέους- αποπληθωρισμού’ κατά την  κρίση του 1929.

Ο   Fisher σε άρθρο του που δημοσίευσε το 1933 με τίτλο ‘The Dept-Deflation theory of Great Depression’ εξήγησε τον οικονομικό μηχανισμό ο οποίος μπορούσε να οδηγήσει σε μια μεγάλη ύφεση, όπως αυτή που βίωσαν οι Η.Π.Α. μεταξύ του  1929 και του 1933. Δυστυχώς, όμως, λόγω της αποτυχίας μιας εταιρείας που είχε δημιουργήσει ο ίδιος και των ατυχών εκτιμήσεων του για την χρηματιστηριακή κρίση του 1929, ο Fisher έχασε σημαντικό μέρος της ακαδημαϊκής του φήμης, γεγονός που έκανε να περάσει, σχεδόν, απαρατήρητη η ανωτέρω ανάλυση. Η θεωρία του ‘χρέους- αποπληθωρισμού’ επανήλθε στη δημοσιότητα τη δεκαετία του 1980. Η ανωτέρω θεωρία υποστήριζε πως το κύριο πρόβλημα της αμερικανικής οικονομίας, κατά την περίοδο της μεγάλης ύφεσης, ήταν ο αποπληθωρισμός, καθότι οδηγούσε σε αύξηση του χρέους το οποίο αποτιμάτο σε δολάρια.

Ο Fisher υποστήριξε πως εφόσον, το χρέος αποτιμάται σε χρήμα, μια αύξηση της πραγματικής αξίας του χρήματος που προέρχεται από την πτώση των τιμών, αυξάνει  το πραγματικό χρέος των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και του κράτους. Οι οφειλέτες για να ανταπεξέρθουν στο αυξημένο πραγματικό χρέος τους οδηγούνται  σε πώληση των περιουσιακών τους στοιχείων.  Το  γεγονός, όμως αυτό,  με τη σειρά του, δημιουργεί υπερπροσφορά στην αγορά και άρα μείωση της τιμής των περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις περικόπτουν τις δαπάνες τους, κάτι που οδηγεί σε μείωση του εισοδήματος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

Έτσι, το εισόδημα των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών στο σύνολο της οικονομίας μειώνεται.

Με τα εισοδήματα να  μειώνονται, η συνολική ζήτηση στην οικονομία συρρικνώνεται, προκαλώντας την πτώση της οικονομικής δραστηριότητας και των κερδών. Η μειούμενη ζήτηση συμπιέζει περισσότερο τις τιμές, προκαλώντας ξανά την αύξηση του πραγματικού χρέους. Έτσι, η οικονομία εισέρχεται σε ένα φαύλο κύκλο μειούμενων τιμών και αυξανόμενου χρέους. Άρα, η προσπάθεια να μειωθούν τα κόστη για   να μειωθεί το χρέος οδηγεί σε χρέος μεγαλύτερης αξίας.

Η πρόταση του διαπρεπή Αμερικανού οικονομολόγου  επικεντρώθηκε στην εξής άποψη:   Μια αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας θα επέφερε αύξηση του πληθωρισμού, γεγονός που  θα αντιμετώπιζε το φαύλο κύκλο των μειούμενων   τιμών  και του αυξανόμενου χρέους.  Η άνοδος των τιμών θα μείωνε το πραγματικό χρέος και θα ανέστρεφε τον κύκλο χρέους- αποπληθωρισμού παρέχοντας ανακούφιση στην οικονομία.

Παρότι δεν έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο αποπληθωρισμού, υπό την έννοια μιας παρατεταμένης περιόδου αρνητικού πληθωρισμού που μπορεί να πλήξει την οικονομία μακροπρόθεσμα, το μέτρο της ενίσχυσης  της ρευστότητας, μέσω της αγοράς κρατικών ομολόγων,   που έλαβε η Τράπεζας της Αγγλίας, το οποίο  τείνει να υιοθετηθεί και από άλλες κεντρικές τράπεζες, μας θυμίζει πως η θεωρία του Irving Fisher για τη σχέση ‘χρέους – αποπληθωρισμού’ μας παρέχει  ακόμη χρήσιμα συμπεράσματα  για την αποφυγή μιας παρατεταμένης  ύφεσης.

*Ο κ. Ζιάβρας  είναι ο Συντονιστής της ομάδας Οικονομικής πολιτικής των Δημοκρατικών, έχει σπουδάσει Οικονομικά και έχει κάνει  μεταπτυχιακά στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές σπουδές, καθώς και στην Διοίκηση Επιχειρήσεων (M.B.A). Σήμερα εργάζεται ως Οικονομικός  Διευθυντής.

Advertisements

8 responses to “Η θεωρία του Irving Fisher για την κρίση

  1. Γεράσιμος Ιουλίου 7, 2009 στο 8:34 πμ

    Πολύ ωραία ανάλυση.Θεωρώ ότι σε περιόδους κρίσης ο ρόλος του κράτους είναι πολύ σημαντικός.Όποια οικονομική θεωρία και αν χρησιμοποιήσουμε για να εντοπίσουμε αίτια-λύσεις,το κράτος είτε σαν ρυθμιστής της νομισματικής κυκλοφορίας είτε σαν «Κευνσιανός» δημιουργός δημοσίων έργων κλπ οφείλει να παρέχει διεξόδους από την κρίση.Το θέμα κατ’εμέ είναι κατά πόσο βρίσκονται τα σωστά άτομα στις θέσεις αποφάσεων και στο κατά πόσο έχουν την απαραίτητη «ελευθερία» για να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις.

  2. Iωάννης Κωνσταντάρας Ιουλίου 8, 2009 στο 8:17 πμ

    Πολύ ύπουλη θεωρία!’Ωστε η μείωση του πληθωρισμού αυξάνει το χρέος και οδηγεί σε σπιράλ κρίσης…
    Και τι γίνεται με τα έσοδα του κράτους που
    και αυτά είναι σε νόμισμα «αυξημένης αξίας»?
    Τι γίνεται με τα έσοδα των νοικοκυριών που
    και αυτά είναι σε «σκληρό νόμισμα»? Αν κάθε
    μήνα «μπαίνεις μέσα» είσαι χαμένος,όμως οι περισσότεροι από εμάς όλο και καταφέρνουμε
    να αποταμιεύσουμε κάτι τις κάθε χρόνο!
    Τι γίνεται με τα αποταμιευμένα ποσά που
    ανεβάζουν την πραγματική τους αξία – και επομένως αυξάνουν την καταναλωτική/επενδυτική άνεση κράτους και πολιτών?
    Γιατί δηλαδή είναι κακό, να ξέρω ότι το σπίτι που θέλω να χτίσω ή η γέφυρα που θα ενώνει το Ρίο-Αντίριο θα μου κοστίσει
    σε πέντε χρόνια ότι περίπου θα μου κόστιζε και τώρα?
    Δεν με βοηθάει αυτό να προγραμματίσω καλύτερα την οικονομική μου πολιτική
    ως άτομο ή ως κράτος?
    Δεν είναι βασικό οικονομικό ζητούμενο
    σε όλα τα σχέδια επενδύσεων, η οικονομική
    σταθερότητα ώστε να μπορούν να ακολουθηθούν
    οι όποιοι προυπολογισμοί?
    Και στο κάτω κάτω ας μας πούν οι οικονομικοί
    φωστήρες (που όπως λέει το άρθρο φαλήρισαν
    και τη δική τους μπίσνα) ποιό είναι το «σωστό» ποσοστό πληθωρισμού γιά να μπορούν
    να κερδοσκοπούν και αυτοί ικανοποιητικά!
    3% ή 5% το χρόνο?Μπορώ να αντιμετωπίσω όποιο
    απ’ αυτά, αρκεί να ΞΕΡΩ οτι θα μείνει εκεί
    και ότι δεν θα μου το ανεβοκατεβάζουν αυτοί
    τεχνητά όπως θέλουν(βλέπε περσινό ράλυ πετρελαίου με άφθονες προβλέψεις έγκριτων «φωστήρων» για εντός ολίγου τιμή 200 $ το βαρέλι!)
    Ερώτηση: πού έχουν βάλει όλοι αυτοί τα «έγκριτα» πτυχία τους τώρα?
    Όπως έλεγε ένας αγαπημένος παιδικός μου ήρωας στου κασίδη το κεφάλι όλοι κάνουν
    τον μπαρμπέρη…
    Εγώ δεν είμαι οικονομολόγος αλλά τείνω να πιστεύω οτι η μόνη (οικονομική) θεωρία που έχει ισχύ
    είναι αυτή του χάους…α! και εκείνη η άλλη
    που μιλάει για μια πεταλούδα που τινάζει τα φτερά της στην Κίνα…(η Κίνα μόνο τυχαία δεν μπήκε στο παραπάνω)

    • Γεράσιμος Ιουλίου 8, 2009 στο 2:14 μμ

      Η οικονομική επιστήμη είναι μια κοινωνική επιστήμη,κρατάει όλες τις αρχές που έχει μια επιστήμη αλλά επειδή είναι «κοινωνική»,δεν υπάρχουν πάντα λάθος και σωστές απαντήσεις.Τα οικονομικά δεν είναι μαθηματικά όπου 1+1 κάνει πάντα 2,και ας είναι επιστήμη γεμάτη αριθμούς…Συνεπώς το μόνο που μας μένει είναι να κοιτάμε το παρελθόν και τα λάθη,να φτιάχνουμε μοντέλα πιθανοτήτων για όλες τις πτυχές τις οικονομικής ζωής,και μετά απλά να περιμένουμε να δούμε αν θα επαληθευθούν κάποιες προβλέψεις μας ή όχι.Δεν πιστεύω ότι το χάος κυριαρχεί στην οικονομική μας ζωή,αλλά από την άλλη δεν υπάρχουν και παντογνώστες.Ίσως έπρεπε να διευκρινίσω στο πρώτο μου σχόλιο για τις «σωστές» αποφάσεις εννοούσα αυτές που κατά την γνώμη τους(των όσων ασκούν εξουσία) είναι καλύτερες για την πλειοψηφία του κοινωνικού συνόλου…

    • ZIAVRAS KONSTANTINOS Ιουλίου 9, 2009 στο 6:21 πμ

      Στην οικονομία δεν υπάρχουν ούτε απλές ούτε εύκολες λύσεις. Δυστυχώς, δεν ισχύει ο ντετερμινισμός των θετικών επιστήμων. Έτσι στην προσπάθεια να δοθεί η λύση στο πρόβλημα της ύφεσης η κοινωνία θα πρέπει, ίσως, να δεχθεί βραχυπρόθεσμα ένα υψηλότερο επίπεδο πληθωρισμού με τις όποιες παρενέργειές του, όπως προτείνει η ανωτέρω θεωρία. Γι’ αυτό το λόγο, θα έχετε διαπιστώσει ότι κανείς δεν πανηγυρίζει με την πτώση του πληθωρισμού που ανακοινώνεται τα τους τελευταίους μήνες διεθνώς. Αντιθέτως, αν εισέλθουμε σε φάση αποπληθωρισμού όπως η Ιαπωνία τη δεκαετία του ενενήντα τότε όλοι θα παρακαλάνε για την επανεμφάνιση πληθωριστικών τάσεων. Δυστυχώς, κάποιες φορές δεν μπορείς να διαλέξεις την καλύτερη λύση, απλά τη λιγότερο κακή.

  3. Στέφανος Βαλλιανάτος Ιουλίου 8, 2009 στο 9:01 πμ

    Δεν είμαι οικονομολόγος και έτσι τα σχλολια μου έίναι ερασιτεχνικά.
    α) Οι αποφάσεις μίας μίας κυβέρνησης δεν παίρνονται σε στεγανά αλλά στα πλαίσια μιάς κοινωνίας και ενός μηχανισμού, οπότε το ερώτημα είναι αν προχωρήσει σε ενίσχυση της ρευστότητας εάν αυτό θα προκαλέσει διαμαρτυρίες (ανεξάρτητα από την ορθότητα), καθώς το χρήμα αυτό δεν κατευθύνεται σε κοινωνικές ανάγκες και ομάδες.
    β) Για την αύξηση της ρευστότητας δεν υπάρχει ο φόβος ότι για να γίνει μπορεί να χρειαστεί δανεισμός εκ μέρους του κράτους οπότε αύξηση του δημοσίου χρέους?
    γ) Τέλος, μήπως η κρίση αυτή, σε συγκεκριμένες αγορές, δεν είναι πραγματική αλλά είτε ψυχολογική (παρακολουθώντας τις άλλες αγορές), είτε ευκαιρία για μειώσεις του κόστους ορισμένων επιχειρήσεων (οπότε αύξησης των δικών τους κερδών); Οπότε, μια ανάλογη παρέμβαση εντέλει υπάρχει ο κίνδυνος να ωφελήσει συγκεκριμένες ομάδες και να μην έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα (δημιουργώντας έναν διαφορετικό φαύλο κύκλο, ουσιαστικά, κρατικής οικονομίας) επιβαρύνοντας παράλληλα το κοινωνικό προφίλ και αποδυναμώνοντας την δυνατότητα του κράτους για κοινωνική πολιτική (πέραν του δημοσίου χρέους)?

  4. Ζιάβρας Κ. Ιουλίου 8, 2009 στο 3:24 μμ

    Δυστυχώς, σε δύσκολες οικονομικές περιστάσεις μπορεί να κληθούν αυτοί που αποφασίζουν να διαλέξουν, όχι την καλύτερη, αλλά τη λιγότερο κακή από τις διαθέσιμες επιλογές.

  5. Θ. Λιζάρδος Ιανουαρίου 11, 2010 στο 9:15 μμ

    Οι κρίσεις του 30 και η πρόσφατη, καθώς και η περίπτωση της Ιαπωνίας έχουν αποδείξει στην πραγματικότητα ότι η αυτορυθμιζόμενη αγορά δεν ισχύει σε περιπτώσεις όπως οι παραπάνω και ότι απαιτείται κεντρική – κρατική στήριξη της ζήτησης. Συνεπώς, η θεωρία του Fischer έχει σε ένα μεγάλο βαθμό επιβεβαιωθεί.

    Σε ότι αφορά τον μη ντετερμινισμό των κοινωνικών επιστημών, συμπεριλαμβανομένης και της οικονομικής, ας μην διαφεύγει ότι δεν είναι μόνο δικό τους προνόμιο. Τα μαθηματικά, έχουν αποδείξει μέσω της Αρχής της Μη Πληρότητας (Κ. Γκέντελ), της Αρχής της Απροσδιοριστίας (Χάιζενμπεργκ), αρχή του Άρροου ότι υάρχουν προβλήματα που δεν λύνονται και πράγματα στα οποία δεν μπορούμε να φθάσουμε. Συνεπώς η αντίληψη ότι μπορούμε να έχουμε ένα άριστο και αμετακίνητο επίπεδο πληθωρισμού ή όποιου άλλου μεγέθους είναι απλά μία ψευδαίσθηση.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: