Δούρειος Ίππος

Ιστοχώρος πολιτικής ανάλυσης και διαλόγου

Κύριοι άξονες πολιτιστικής πολιτικής

1816403634_3132449c88*Του Κώστα Μ. Σταματόπουλου

Η απείρως φτωχότερη μετεμφυλιακή Ελλάδα κι ιδιαίτερα η πολιτισμικά χρυσή δωδεκαετία 1955 – 1967, στην οποία η Χούντα των συνταγματαρχών έδωσε βίαιο τέλος, ανέδειξε σε όλους σχεδόν τους τομείς μεγάλους καλλιτέχνες, δημιουργούς ή ερμηνευτές, χάρη στους οποίους για τελευταία φορά έως τα τώρα, ο Ελληνισμός επέτυχε να μετενσαρκώσει σε νέες υψηλές αισθητικές μορφές την πανάρχαιη ουσία της πολιτιστικής του ιδιοπροσωπείας, πλάθοντας έργα στιβαρά και ευαίσθητα, πρωτότυπα και συνάμα παραδοσιακά, κοσμοπολίτικα κι ωστόσο βαθύτατα ελληνικά, που συγκίνησαν την οικουμένη. Άνθη μιας κοινωνίας, που παρά (ή εξ αιτίας) των δυσκολιών που αντιμετώπιζε – από τις οποίες οι πιο πολλές συνοδεύουν τον Έλληνα από την αρχή της ιστορίας του – διατηρούσε το δικό της πρόσωπο, τις δικές της αισθητικές απαιτήσεις, την δική της πολιτισμική παράδοση: αυτό το «φιλοκαλούμεν γαρ μετ’ ευτελείας» του Επιταφίου του Περικλέους, που δεν είναι παρά η έκφραση του ελληνικού μέτρου, το οποίο μας το διδάσκει η ίδια μας η γη, η δυνατότητα δηλαδή του να πνευματώνεται και το πιο φθηνό υλικό χάρη στην ομορφιά, καθώς και η ζηλευτή ισορροπία που αβίαστα επιτυγχάνεται σε ένα έργο τέχνης ανάμεσα στην στιλπνή επιφάνεια και την εσωτερικότητα, ανάμεσα στο φως που λούζει τα πάντα και την συνείδηση της θνητότητας του καλλιτέχνη που το δημιούργησε…

Οι βαθιές μεταβολές που γνώρισε η ελληνική κοινωνία τις τελευταίες δεκαετίες, παρά την πρωτοφανή άνοδο του βιοτικού επιπέδου του μέσου Έλληνα και την κατακόρυφη αύξηση της κρατικής χορηγίας σε ποικίλους πολιτιστικούς τομείς, λειτούργησαν αρνητικά για την συλλογική υπόθεση του Πολιτισμού κι η χώρα, παρά τα λίγα λαμπρά επιτεύγματα (οφειλόμενα, σε μεγάλο βαθμό, στην ιδιωτική πρωτοβουλία), δείχνει να βουλιάζει σε μία άξεστη πραγματικότητα, εν μέρει ακολουθώντας τις διεθνείς μαζικές τάσεις και εν μέρει για λόγους που απορρέουν από βασικές αστοχίες ημέτερης πολιτικής.

 Ο πολιτισμός είναι ταυτόχρονα προσωπικό κατόρθωμα υψηλής δημιουργίας από ολίγους και εκλεκτούς, όπως επίσης είναι και το κεφάλαιο γνώσεων, αισθημάτων και αισθητικών προτιμήσεων, και εν γένει καλλιέργειας που όλοι μας φέρομε, τόσο ως άτομα όσο και ως σύνολο κοινωνικό, κεφάλαιο που νοηματοδοτεί την ζωή μας, πλάθει τον κόσμο μέσα στον οποίον μας αρέσει να ζούμε, και προσδιορίζει τις σχέσεις μας με αυτόν. Μία ματιά γύρω μας αρκεί για να πιστοποιηθεί η δραματική πολιτιστική έκπτωση, σε σχέση με την προ πεντηκονταετίας Ελλάδα. Η εικόνα που δίνουν οι πόλεις μας και τα περισσότερα χωριά μας, το παρατηρούμενο χάσμα ανάμεσα στην αναντίρρητη, σε σχέση με το παρελθόν, ευμάρεια και την εξ ίσου αναντίρρητη πολιτισμική υστέρηση, είναι δηλωτική του χαμηλού πολιτισμικού μας επιπέδου. Το ζήτημα έχει, πέραν των άλλων, σημαίνουσα περιβαλλοντική καθώς και καίρια οικονομική διάσταση σε μια χώρα που ζει από τον τουρισμό, είναι δε τόσο εκτεταμένο, ώστε κατά την γνώμη μας είναι θέμα εθνικό.

 Η θεραπεία /αντίστροφη πορεία δεν είναι εύκολη υπόθεση. Σε αντίθεση με την μέχρι σήμερα πολιτιστική πολιτική της χώρας, η οποία δίνοντας αποκλειστικά προσοχή στα επί μέρους, κέρδισε μεν μάχες, αλλ’ έχασε τον πόλεμο, οι Δημοκρατικοί φρονούν ότι επείγει η αντιμετώπιση του ζητήματος σε βάθος, μέσω της συνεργασίας ενός αναβαθμισμένου υπουργείου Πολιτισμού με το υπουργείο Παιδείας και το υπουργείο Περιβάλλοντος και με την αρωγή που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία.

Η διαδικασία ανάνηψης ξεκινά με την μαθητεία και την σταδιακή εμβάθυνση στην πολύτροπη και πολυπρόσωπη, πλην ομοουσία διαχρονικά, πολιτισμική ελληνικότητα, χωρίς φυσικά να παραμεληθεί η γνωριμία με την πολιτισμική παράδοση της λοιπής Ευρώπης. Αλλ’ η έμφαση θα δοθεί στα καθ’ ημάς, στην μελέτη των αυθεντικών πολιτιστικών μορφών που καθορίζουν την ιδιοπροσωπεία μας τόσο στα γράμματα, από τον Όμηρο έως τον Ελύτη, περνώντας από τους αρχαίους κλασσικούς, την Πατρολογία, τα δημοτικά, τον Σολωμό, τον Παπαδιαμάντη και τον Μακρυγιάννη, όσο και στις εικαστικές και άλλες τέχνες και τέλος την αρχιτεκτονική, από τον αρχαίο ναό και την βυζαντινή εκκλησιά, έως το παραδοσιακό λαϊκό σπίτι που έχει και αυτό πολλά να διδάξει. Ο στόχος μας είναι η ανάκτηση του ήθους που χάσαμε, μέσα από μια διαδικασία μάθησης μακρά, ταπεινή, επίμονη και αναγκαία, καθώς και η απόκτηση συνειδήσεως υπέρ της αξίας της διατήρησης, που τόσο μας λείπει.

 Και δεν μπορεί παρά με τον καιρό, στο εκ νέου μεθοδικά γεωργούμενο έδαφος, να βλαστήσουν ξανά, παίρνοντας ελεύθερα νέες μορφές που επιβάλλει η εποχή μας, θαλεροί κλάδοι που θα δώσουν ποιοτικό ελληνικό καρπό, σε όλες τις εκφάνσεις της τέχνης. Μέριμνα θα ληφθεί εν συνεχεία ώστε, μέσα από είτε υπάρχοντες είτε νέους θεσμούς, τα έργα που θα προκύψουν να προβληθούν κατάλληλα στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο, που τα προσδοκά και τα περιμένει. Παράλληλα δε, καθώς η διαδικασία της επαναγνωριμίας με την πολιτιστική μας παράδοση θα έχει γίνει σε βάθος και σε έκταση – μέσω των σχολικών προγραμμάτων, του δικτύου της τηλεόρασης και του διαδικτύου, καθώς και με όσους άλλους τρόπους επιτρέπει η σύγχρονη τεχνολογία – θα προκύψουν νέες πνευματικές και αισθητικές απαιτήσεις, με αποτέλεσμα να επέλθει μια γενικότερη πολιτισμική αναβάθμιση που με την σειρά της όλο και πιο πολύ θα ευνοεί την ποιοτική ανανέωση του υλικού μας περίγυρου. Πολλά τότε θα είναι τα ευεργετικά επακόλουθα σε πλείστους τομείς.

Αλλά η Ελλάδα, ως αποτέλεσμα των ανακατατάξεων της εποχής μας, φιλοξενεί στο έδαφός της, μόνιμα ή προσωρινά, όλο και πιο πολλά ανθρώπινα σύνολα άλλων πολιτισμικών παραδόσεων, την ώρα που η τεχνολογία μετατρέπει ολόκληρο τον πλανήτη σε μικρό χωριό. Είναι σαφές πως ο κόσμος αλλάζει και πως πρέπει εγκαίρως να προετοιμασθούμε για την νέα πραγματικότητα, δουλεύοντας σε δύο άξονες: α. την διάσωση της εθνικής μας ιδιοπροσωπείας και β. το δημιουργικό άνοιγμα προς την πολυπολιτισμική κοινωνία της εποχής μας. Οι δύο δε αυτοί δρόμοι δεν είναι αντιθετικοί, κι όπως τόσες φορές φανερώθηκε στην διάρκεια της πολιτιστικής διαδρομής του Ελληνισμού, έως έναν βαθμό συγκλίνουν για να προλογίσουν ενίοτε μία νέα πολιτισμική ακμή. Αλλά η πολιτισμική παράδοση του άλλου, με τον οποίο πλέον μοιραζόμαστε τον ίδιο τόπο, έχει αξία καθ’ εαυτή και ως τέτοια πρέπει να τύχει προσοχής και μέριμνας. Η εξάλειψη του φαινομένου της πολιτισμικής προλεταριοποίησης, με την διακριτική ενίσχυση των πολιτισμικών παραδόσεων των μειζόνων ομάδων μεταναστών, αλλά και η γνωριμία τους με τον ελληνικό πολιτισμό διαχρονικά μέσω ανταλλαγής γνώσεων και πρακτικών, θα συμβάλλει αφ’ ενός στην εμβάθυνση της ελληνικής μας πολιτιστικής ταυτότητας και αφ’ ετέρου στην αρμονικότερη ένταξη όλων, και ημών και εκείνων, στην ποικίλη και πολυσύνθετη κοινωνία του μέλλοντος, όχι μόνον χωρίς απώλειες αλλά με σημαίνοντα αμοιβαίο εμπλουτισμό.

* Ιστορικός, συγγραφέας

Advertisements

One response to “Κύριοι άξονες πολιτιστικής πολιτικής

  1. Γιώργος Σπανουδάκης Νοέμβριος 5, 2009 στο 3:16 μμ

    Υποβολή σχολίου για την εικαστική παιδεία στη χώρα μας…..αντί απάντησης.

    Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΠΑΝΟΥΔΑΚΗΣ ΓΡΑΦΕΙ ΣΤΟΝ ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΣΟ ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΗ (ΦΑΛΚΟ)

    Ο ΤΑΣΟΣ ΦΑΛΚΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

    Γνώρισα τον Φάλκο το 1978, την εποχή που λειτουργούσα την γκαλερί – εργαστήριο «Μικρή Στοά Τέχνης» στην οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης 12, και Μητροπόλεως, ενώ συγχρόνως δίδασκα σχέδιο και γλυπτική.
    Στο κέντρο της πόλης ήταν τότε συγκεντρωμένες όλες σχεδόν οι αίθουσες τέχνης της Θεσσαλονίκης, «Τέχνη», «Κοχλίας», «Πανσέληνος», «Διαγώνιος», «Ενημέρωση», το «ΖΜ» κ.ά……….
    Ο Τάσος Φάλκος (κατά κόσμο Αναστάσιος Αρβανιτάκης) παρακολουθούσε τακτικά τις εκθέσεις……………….
    Με τη θεωρία της τέχνης, την αισθητική, ασχολήθηκε αρκετά. Έγραψε ένα δοκίμιο για την «τέχνη ως μίμηση», δημοσίευσε άρθρα με τίτλο «Τέχνη και φύση» και «Τέχνη και μίμηση». Στο έργο του για τον αθλητισμό, που απέσπασε το Βραβείο της ‘Ακαδημίας των Αθηνών’ έχει ένα εκτενές κεφάλαιο για τη σχέση της τέχνης με τον αθλητισμό, όπου παρουσιάζει ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες απόψεις, που δεν μπορώ να τις αναπτύξω εδώ……..
    Ας μου επιτραπεί να αναφερθώ στις απόψεις του Φάλκου και μέσα από την σχέση του με την δική μου εργασία……..
    Τα τελευταία χρόνια πλησιάσαμε στενά, εξ αιτίας της δικής μου καλλιτεχνικής και συνάμα ερευνητικής δουλειάς. Ανέκαθεν με γοήτευε η αρχαία ελληνική αγγειογραφία, όπως επίσης και τον ίδιο, που διδάχτηκε στο πανεπιστήμιο και σχετικό μάθημα από τον καθηγητή Μπακαλάκη. Σκέφτηκα λοιπόν να μελετήσω τη ζωγραφική στα αρχαία αγγεία, και να αναβιώσω τις αρχαίες παραδοσιακές τεχνικές. Ήθελα όμως τα κομμάτια που συνέθετα να είναι κατά δυνατόν «αυθεντικά», ψημένα με τους παλιούς τρόπους και με τα αυθεντικά χρώματα.
    Η επιθυμία αυτή με ώθησε στο να αναζητήσω τα μυστικά των αρχαίων καμινιών όπου έψηναν τα αγγεία και το πώς επιτύγχαναν το θρυλικό μελανό και το χρυσοφόρο πορτοκαλόχρουν χρώμα. Πειραματίστηκα σχεδόν 20 χρόνια…..
    Ο Φάλκος θεωρεί πρέπουσα και πολύ ικανοποιητική τη μουσειολογική προσέγγιση στην κορυφαία μελανόμορφη, ερυθρόμορφη και τη ‘‘λευκού βάθους’’ Αρχαία Ελληνική Κεραμική τέχνη στον κύριο εκθεσιακό χώρο της εισόδου, του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Ακρόπολης.

    Η χώρα μας σήμερα είναι η μόνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ίσως σε όλο τον κόσμο, που δεν έχει Σχολή Κεραμικής ούτε τμήμα Επιστήμης της Τέχνης.

    Είναι αναγκαία η λειτουργία στην Α.Σ.Κ.Τ. ενός Πανεπιστημιακού Τμήματος Διδασκαλίας και Έρευνας στην Κεραμική Τέχνη. Με στόχο: α) Να αναπτύξουμε στην πράξη, με μαθητευόμενους καλλιτέχνες και δάσκαλους τα αναγκαία εμπειρικά πειραματικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη της σπουδής και τη δημιουργία έργων τέχνης. β) Να τεκμηριώσουμε και να καταγράψουμε την επιστημονική γνώση στην ιστορική πορεία της Ελληνικής κεραμικής τέχνης από την Προϊστορική εποχή, την Αρχαία, την Ελληνιστική, τη Βυζαντινή, τη Μεσαιωνική την Αναγεννησιακή ως τη «Σύγχρονη Τέχνη». γ) Να αναπτύξουμε την θεωρητική μας προσέγγιση, βιβλιογραφία, kinder, βιβλιοθήκη, e-books, σπουδές από απόσταση μέσω του διαδυκτίου (distance studies on the internet). δ) Να οργανώσουμε επιστημονικά συνέδρια, ημερίδες επιμόρφωσης, κτλ.

    Κάθομαι λοιπόν και καταστρώνω ένα προσχέδιο διατριβής για την ίδρυση και το «στοιχειώδες πρόγραμμα διδασκαλίας» ενός μικρού τμήματος αρχαίας Ελληνικής ζωγραφικής στη Ανωτάτη Σχολή Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών. Μια πρώτη στο είδος της εν δυνάμει Σχολή αρχαίων Ελληνικών αγγείων εδώ που άνθισε η τέχνη αυτή, θα μπορούσε να ενισχύει με αξιόλογα μικρά αντίγραφα τα μουσεία. Έκανα κάποιες κρούσεις και υπέβαλα αιτήσεις με το Π.Δ. 407/1980, ή και ως μεταπτυχιακός φοιτητής!! για να οργανώσω το «αρχαίο» εργαστήριο, να παρουσιάσω τις αρχές της τέχνης και να διδάξω τις βασικές τεχνικές, μα για την ώρα σκοντάφτω σε γραφειοκρατικά εμπόδια και η τύχη τους είναι αμφίβολη.

    Είναι γνωστό, ότι στον τόπο μας δεν ενισχύεται ουσιαστικά καμιά καινοτομία.

    Όταν ο Φάλκος ζήτησε το 1966 να δημιουργηθεί η πρώτη σχολή Δημιουργικής Λογοτεχνίας, κανένας δεν τον υποστήριξε. Και άλλες καινοτόμες εισηγήσεις του έπεσαν στο κενό της πανεπιστημιακής και της πολιτικής αβελτηρίας. Στις μέρες μας σεμινάρια δημιουργικής γραφής οργανώνουν όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου.

    Θεσσαλονίκη 14 Σεπτεμβρίου 2009

    Γιώργος Σπανουδάκης γλύπτης-κεραμέας, τηλ.: 2310 934 544 & 699 842 1983

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: