Δούρειος Ίππος

Ιστοχώρος πολιτικής ανάλυσης και διαλόγου

3 μικρές, σημερινές μεταρρυθμίσεις

Του Αιμίλιου Κωστόπουλου

Σημαίνει η απειλή χρεοστασίου ότι η ζωή σταματάει στο ταμείο; Όχι. Μήπως θα έπρεπε η κυβέρνηση να ησυχάσει τώρα που έκανε την κακή της οικονομική πολιτική, αυξάνοντας φόρους και αφήνοντας τις επενδύσεις στο έλεος της γραφειο-κομματοκρατίας (για γραφειοκρατία και κομματοκρατία πάνε μαζί, στο ίδιο σακάκι βρίσκονται οι τσέπες). Όχι βέβαια. Ορίστε 3 προτάσεις που ξεδιαλύνουν λίγο το θρήνο και την υποκρισία, καθώς στην Ελλάδα στήνεται το θέατρο του παραλόγου αντί της αυτοκριτικής, όταν όλοι μας κοιμόμαστε ήσυχοι τα βράδια αφού το πρωί έχουμε λοιδορήσει τα τωρινά χαρακτηριστικά της φυλής μας (ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό της παρεξηγημένης/αποθεωμένης μας ιστορίας που λειτουργεί σα βήμα στις θεωρίες συνωμοσίας είναι η μετατόπιση από κοινωνιολογικές θεωρήσεις σε λαϊκές βιολογίες).

Λοιπόν, ξεκινάμε. Πρώτον: η εκπαιδευτική πολιτική δε χρειάζεται κάθε φορά να είναι φαραωνική στις συλλήψεις και τις εμμονές της. Λίγα μικρά βήματα, που θα έλεγε και ο συνηθέστερος αφελής, μπορούν να δώσουν ένα μεγάλο. Ούτως η άλλως, κάποιες ιδιαίτερα σημαντικές λεπτομέρειες δε μπορούν να αντιμετωπιστούν με θεραπείες συνολικής επαναφοράς. Αφού πρώτα υποστηρίξουμε ότι οι οικονομική κρίση δεν είναι κρίση χρηματοοικονομική αλλά κρίσης βάθους ανθρωπολογικού (εν ολίγοις και εν μέρει όντως πνευματική), θα υποδείξουμε ότι στην Ελλάδα ένα πράγμα που λείπει περισσότερο από την κοινή λογική (αν είναι ποτέ δυνατόν) είναι -κι όμως- η ιστορία.

Είναι το μόνο μάθημα που δε διδάχτηκε ποτέ και σε καμιά βαθμίδα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, σωστά. Απόδειξη όχι μόνο η ιστορική μας άγνοια για βασικά πράγματα (πάρτε ένα ματσούκι και βγείτε στους δρόμους να ρωτήσετε: αφού ο ένας πόλεμος έγινε το ‘21 και ο άλλος το ‘40, πότε έγινε ο πρώτος παγκόσμιος; Ή, τι θέρετρο είναι η Σμύρνη;), αλλά κυρίως η αποξένωση των μαθητών από τις πηγές. Κανένας δεν θέλει να τις αναλύσει, πόσο μάλλον να ευχαριστηθεί συμπεράσματα ή απορίες από αυτές, και κανένας φυσικά δε μπορεί μετέπειτα στη ζωή του να συνδιαλεχθεί και με άλλα, γενικότερα, πράγματα, ήσσονος ή και μεγαλύτερης σημασίας, όπως η διαφημιστική προπαγάνδα, η πολιτική προπαγάνδα, η ρητορική της παγκοσμιοποίησης ή οι εικόνες του μέλλοντος. Αν δε μπορείς να κάνεις απλά μαθηματικά σε κείμενο, πως να λύσεις τις εξισώσεις των πολλαπλών κέντρων επιρροής και κοινωνικής συνοχής; Επειδή η αντιπάθεια των μαθητών για τις πηγές πηγάζει αυτονόητα από την νεαρή και ήδη ανήλικη ανικανότητά τους στο λόγο και τα μαθηματικά του, καθώς πρώτα το παιδί μιλάει με συνθήματα (μαμά, φαΐ, κλάμα για τον ύπνο) και ύστερα με στοιχειώδεις συνειρμούς (θα σε κάνε φίλο μου γιατί μου αρέσεις) και ποτέ μα ποτέ δε θα καταλήξει κάποια στιγμή στη ζωή του, όπως διαμορφώνονται τα πράγματα, να ενηλικιωθεί στις σχέσεις εξηγώντας και περιορίζοντας τον εαυτό του με επιχειρήματoποιημένα συναισθήματα, καταλαβαίνουμε ότι το θέμα των πηγών είναι θέμα γενικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Πρέπει να βγούμε από το μάθημα της Ιστορίας για να το ζωοποιήσουμε.

Επομένως, τι μένει; Τρία πολύ βασικά και ενδιαφέροντα, κατά τη γνώμη μου, πράγματα. Πρώτον, στο σχολείο τα παιδιά είναι αδύνατο να μη μαθαίνουν ιστορία της Δυτικής σκέψης. Όχι φαντασίωση-όχημα εισόδου της ελληνικής παράδοσης στο καλούπι της νεώτερης Ευρώπης, αλλά κατά εννοούμενη αντιπαραβολή με την ιστορική εξέλιξη της Δύσης με έμφαση στην ιστορία της σκέψης, μαζί με ορισμένα στοιχεία οικονομικής και πολιτικής ιστορίας. Τα παιδιά θα καταλάβουν γιατί η Δύση δεν είναι Ελλάδα και για ποιους λόγους και πώς πρέπει ή είναι δυνατή η συνάντηση των λαών μας στην Ευρώπη, τη γεωπολιτική και τον κόσμο. Αν τα ελληνόπουλα δε μπορούν να καλαμπουρίσουν με τα πορίσματα της Ρεπούση, τότε πρέπει να αποχαιρετήσουμε την Ευρώπη. Είναι ζήτημα επιβίωσης και επομένως προσφοράς.

Ύστερα, στο σχολείο πρέπει να διδάσκεται λίγη Οθωμανική Ιστορία. Όταν οι Οθωμανοί κατέκτησαν τους ελληνικούς χώρους οι Έλληνες ούτε εξαφανίστηκαν, ούτε κρύφτηκαν στις σπηλιές. Έζησαν και υπέστησαν και συνεργάστηκαν. Το να αγνοούμε εντελώς την ιστορία του Οθωμανικού κράτους μας κοστίζει λίγη από την πολύτιμη αυτοσυνειδησία μας, γιατί πως διαμορφωθήκαμε αν όχι με την αντίδραση, την αντίσταση και την υπομονή; Αν αποκτήσαμε ύστερα πλούτο και αν επαναστατήσαμε και αν κρατάμε ακόμα μια πολιτική μεσανατολικών ενθυμήσεων (δηλαδή επιμένουμε να αποφεύγουμε το δυτική πολιτικό ρασιοναλισμό ενώ παράλληλα μιμούμαστε και ζηλεύουμε κάθε προϊόν, υποπροϊόν και περιθώριό του), δεν πρέπει να τα εξηγήσουμε κάπως όλα αυτά; Δε χρειαζόμαστε να μάθουμε το κράτος μας, ακόμα κι αν και μάλιστα επειδή εντασσόμασταν ως συνιστώσα υπόδουλη στην επικράτεια και τις νομοθετήσεις του;

Δεύτερον, δεν θα έπρεπε να επιτρέπεται να αποφοιτά Ελληνόπουλο χωρίς ορισμένες ώρες εντατικής μελέτης του Συντάγματος και της θεωρίας του. Δεν είναι να απορούμε ύστερα που η πολιτική συζήτηση εμφανίζει χαρακτηριστικά και περιεχόμενο σακακωμένου ριάλιτι: Ο πολιτικός λόγος στην Ελλάδα σήμερα (εννοώ όχι τους πολιτικάντηδες, αλλά το λόγο με τον οποίο ο μέσος πολίτης προσεγγίζει και αξιολογεί τη μέση οποιαδήποτε καθημερινότητα) είναι σε επίπεδο ριάλιτι: αυτή είναι η γνώμη μου, αυτή είναι η δική σου και τελικά είναι θέμα συμπάθειας ποιος θα εκδιωχθεί από το σπίτι, και ύστερα (κυρίως) εντελώς άγλωσσος.  Δε μπαίνω στη διαδικασία, όλα επιτρέπονται κτλ. κτλ.. Έκπληξη: το Σύνταγμα περιέχει ρήτρα χρηστών ηθών.

Τρίτον και ίσως πιο επίκαιρο, η διδασκαλία των Οικονομικών. Διάβαζα τις προάλλες, αν και είναι προφανές, ότι ο κόσμος κατηγορεί τον Αλογοσκούφη για τα χάλια της Οικονομίας. Μία εξήγηση υπάρχει: ο κόσμος ανησυχεί για το πορτοφόλι του όταν τα ΜΜΕ τον προειδοποιήσουν για τα επερχόμενα μέτρα (που τελικά δεν ήρθαν ποτέ και ούτε επρόκειτο να έρθουν, αφού κεντροδεξιά κυβέρνηση δεν τόλμησε). Ο κόσμος, έπειτα, ανησυχεί για την οικονομία όταν τα ΜΜΕ τον ενημερώσουν για την πορεία της. Συμπέρασμα; Ο κόσμος τελικά κατηγορεί τους εκλεγμένους που δεν εφάρμοσαν τα διαρθρωτικά μέτρα στα οποία ο ίδιος -και δικαίως, θα μπορούσε κανείς να πει- εναντιώθηκε.

Πρέπει, λοιπόν, το Ελληνόπουλο να καταλαβαίνει τι σημαίνει ελεύθερη οικονομία, τα πλεονεκτήματα, τις παθογένειες και τα παράθυρά της. Πόσοι ψηφοφόροι συνειδητοποιούν ότι αυξημένη ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει αδύναμους μισθούς; Ότι οικονομική ανάπτυξη προϋποθέτει επενδύσεις και, ναι, σχέσεις εξαρτημένης εργασίας και όχι συνδικαλιστικής αναίδειας -μπείτε σπάστε διεκδικήστε.

Σε ένα άρθρο των NYT αναφερόταν πολύ σωστά ότι τα οικονομικά πρέπει ή θα αρχίσουν στο μέλλον να εξασκούνται και να διευρύνονται σα γνήσια κοινωνική επιστήμη, με λιγότερες υποσχέσεις και περισσότερο μάγκωμα (“The Ρeturn of Ηistory”, by David Brooks). Ότι στα οικονομικά, όπως ήταν και αναμενόμενο, έχει διανυθεί δρόμος από το πρότυπο του ορθολογικού (απόλυτα και μόνο) ανθρώπου στις μονάδες που διαθέτουν και μετακινούνται σε συναισθηματικά φάσματα, με μυαλό πολύπλοκο αρκετά ώστε κανένας νόμος ή κανένα πείραμα να μπορεί να βεβαιώσει για τη συμπεριφορά ή τις προτιμήσεις του.

Στα σχολεία, μετά την Ιστορία και τη Νομική, πρέπει τα Οικονομικά να διδάσκονται πλήρως και πραγματικά, επομένως να υποψιαζόμαστε έστω ασυνείδητα ότι οι πίνακες της διεθνοποιημένης οικονομίας δεν είναι τα μόνα ή τα καλά μέτρα ζωής και ότι εφόσον διαλέγουμε οικονομικό σύστημα, πρέπει να κοιμηθούμε εκεί που στρώσαμε. Αλλιώς θα συνεχίσουμε τόσο αθώα και ηρωικά στο κάτω-κάτω να αγνοούμε κάτι βασικό, που αφορά και τους αγώνες και τις τάξεις και όλα τα σκονισμένα κειμήλια στο μπαούλο της πολιτειακής τάξης και μεταφυσικής: το καρότσι των αγορών είναι μέρος της εξίσωσης, και έτσι οι καταναλωτικές επιλογές και το υπέροχο, λαϊκό και φιλελεύθερο lifestyle πρέπει να έχει ένα αντίκρισμα στην αξιοπρέπειά μας. Ή καλύτεροι μισθοί, ή φθηνότερα προϊόντα και, γενικώς/όχι αντιστοίχως, ή γνήσια αριστερά ή βαθιά, βαθιά δεξιά.

Οι υλικοί όροι πρέπει να ενταχθούν στο σχολικό πρόγραμμα, γιατί θα ήταν σκόπιμο τα παιδιά να ξέρουν ότι, πέρα από τους  κανόνες της χημείας, της φυσικής ή τη γοητεία της λογοτεχνίας και των αρχαίων, στο τέλος το χωράφι πρέπει να το δουλέψεις για να βγει καρπός. Αν δεν αντιληφθούμε από μικροί το πρόβλημα της επιβίωσης και τις ιστορικές, πατρικές ή συγκριτικές του όψεις, δεν πρόκειται να βγούμε ούτε από την κρίση ούτε από τις επόμενες που συσσωρεύονται και μειδιούν.

Εκτός από ταμείο, οι δημοκρατίες απαιτούν και στόχευση. Ή αναλογιζόμαστε την προβληματική της νεώτερης Ελλάδας ή το κλείνουμε το μαγαζί. Δεν θα είναι ανώδυνο και σίγουρα δεν είναι καθόλου, μα καθόλου δύσκολο.

Advertisements

One response to “3 μικρές, σημερινές μεταρρυθμίσεις

  1. Όθων Ιακωβίδης Ιουλίου 10, 2010 στο 4:08 πμ

    Εξαιρετικά εύστοχες παρατηρήσεις και υποδείξεις. Το πρόβλημα όμως είναι το ότι, το καθεστώς πολτικό σύστημα έχει κλείσει καλά τίς πόρτες σε κάθε δημιουργική (για μιά νέα αρχή) σκέψη, που θα μπορούσε να οδγήσει σε μία (απαραίτητη) αλλαγή πλεύσης της κοινωνικης πορείας μας.
    Αυτό είναι το πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε και μάλιστα επιγόντως, ώστε να μπορέσουν να λυθούν όλα τα άλλα, ένα εκ των οποίων είναι και αυτό που θίγει πολύ εύστοχα το παρόν άρθρο.

    Όθων Ιακωβίδης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: