Δούρειος Ίππος

Ιστοχώρος πολιτικής ανάλυσης και διαλόγου

Η Ευρώπη σε κρίση; Εντυπώσεις από την πρόσφατη ομιλία του Γιόσκα Φίσερ.

Του Κωνσταντίνου Σάραγκα *

Την Τρίτη 8 Φεβρουαρίου Ο Γιόσκα Φίσερ πρώην ΥΠ. ΕΞ. και αντιπρόεδρος της Γερμανίας την περίοδο 1998-2005 προσκεκλημένος του ΕΛΙΑΜΕΠ παρέδωσε την ετήσια διάλεξη με θέμα ‘Η Ευρώπη σε Κρίση;’. Ο Γιόσκα Φίσερ ξεκίνησε την διάλεξη με ένα κινέζικο ρητό «My you live in interesting times – Μακάρι να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς» στα ελληνικά. Ενδιαφέροντες καιροί είναι αυτοί στην διάρκεια των οποίων μεγάλωσε ο Γιόσκα Φίσερ στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες αλλά και οι καιροί στους οποίους ζούμε ως Έλληνες και Ευρωπαίοι σήμερα.

Ο Γιόσκα Φίσερ αναφέρθηκε στην επιτυχία του ευρωπαϊκού ενοποιητικού εγχειρήματος και στην δημοκρατία, στο κράτος δικαίου και την οικονομική ανάπτυξη που αυτό έφερε στους λαούς της Ευρώπης.  Το ενοποιητικό αυτό εγχείρημα δοκιμάστηκε από διάφορες κρίσεις εντός και εκτός Ευρώπης όπως η πτώση του τείχους του Βερολίνου και η συνακόλουθη πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, τους πολέμους που ακολούθησαν την διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας αλλά και την επίθεση στους δίδυμους πύργους του WTC στην Νέα Υόρκη. Σε όλες αυτές τις κρίσεις Η Ευρώπη χρειάστηκε την βοήθεια της άλλης πλευράς του Ατλαντικού για να ανταπεξέλθει, μία ένδειξη εσωτερικής αδυναμίας. Η Ευρώπη σήμερα εμφανίζεται πλούσια, γερασμένη και αδύναμη σε σύγκριση με τις ανερχόμενες οικονομίες της Ινδίας και της Κίνας. Σε αυτές τις χώρες το αποικιοκρατικό παρελθόν παίζει σημαντικό ρόλο στην αντίληψη τους για την Ευρώπη. Από αυτές τις αναδυόμενες οικονομίες σύμφωνα με τον Γιόσκα Φίσερ η Ευρώπη δεν έχει να περιμένει σημαντική βοήθεια για τον παραπάνω λόγο. Αντίστοιχα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού δεν αναμένεται επίσης σημαντική βοήθεια λόγω των σημαντικών εσωτερικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η διοίκηση Ομπάμα αλλά και των σημαντικότερων δεσμεύσεων στο εξωτερικό πεδίο.

Η Ευρώπη διέρχεται και σήμερα μία μεγάλη κρίση, την μεγαλύτερη ίσως από δημιουργίας της. Η Νομισματική Ένωση απέδωσε αρκετά καλά κατά την πρώτη φάση της αλλά στην πορεία η κρίση αποκάλυψε όλες τις δομικές αδυναμίες της ένωσης κατά τον Γιόσκα Φίσερ. Η λύση που προτείνει ο Γιόσκα Φίσερ είναι η βαθύτερη και ισχυρότερη ενοποίηση η οποία είναι και το πρώτο βήμα για την ενοποίηση ενός μεγαλύτερου βαθμού κυριαρχίας των κρατών-μελών.  Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετωπίζουν μεγάλα διλήμματα σε μία εποχή που πρέπει να υπερασπιστούν το δημιούργημα τους. Απαιτείται αποφασιστική δράση για να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες της νομισματικής ένωσης. Η Ευρώπη κατά τον Γιόσκα Φίσερ δεν έχει κανένα από τα συστατικά στοιχεία που αποδεικνύουν κυριαρχία, δηλαδή κοινό Υπουργείο Οικονομικών και κοινή Κυβέρνηση.

Εάν θέλουμε να υπάρξει μία Ευρώπη αλληλεγγύης τότε πρέπει να επιδιώξουμε μία Ευρώπη ανάπτυξης. Η κρίση είναι ταυτόχρονα και μία πρόκληση για την Ευρώπη και ο Γιόσκα Φίσερ δεν παραλείπει να τονίσει ότι η προσπάθεια να ξαναθέσουμε την ευρωπαϊκή οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης σημαίνει ότι συμβάλλουμε στην ασφάλεια της Ευρώπης. Η αντιμετώπιση των οικονομικών προκλήσεων σημαίνει και ταυτόχρονη αντιμετώπιση των προκλήσεων στο πεδίο της ασφάλειας. Ο Γιόσκα Φίσερ επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή ασφάλεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στις αραβικές χώρες που βρίσκονται στην περιφέρεια της Ευρώπης, χώρες με μεγάλο ποσοστό νέου πληθυσμού ο οποίος όμως δεν έχει τις ανάλογες οικονομικές προοπτικές. Μέσα από συνεργασίες η σχέση αυτή αλληλεξάρτησης με την περιφέρεια μπορεί να αποδώσει οφέλη στην Ευρώπη. Εν κατακλείδι αυτό που ο Γιόσκα Φίσερ πιστεύει και μάλλον θα πρέπει να καταλάβουν και πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι είναι ότι “κανένας δεν θα φροντίσει για εμάς εάν δεν φροντίσουμε εμείς πρώτα τον εαυτό μας”.

Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίση, μήπως όμως θα έπρεπε να αναρωτηθούμε γιατί η Ευρώπη βρίσκεται και σε πτώση παράλληλα; Ο Γιόσκα Φίσερ σωστά επεσήμανε τις διάφορες κρίσεις τις οποίες χρειάστηκε να διέλθει η Ευρώπη. Όσον αφορά όμως τις “ενδοευρωπαικές” δηλαδή τους πολέμους που ακολούθησαν την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τον πόλεμο για το Κόσσοβο, οι δύο αυτές κρίσεις δεν θα είχαν επιλυθεί εάν δεν υπήρχε η καθοριστική ανάμειξη της άλλης πλευρά του Ατλαντικού. Αυτές οι δύο κρίσεις απλώς επιβεβαίωσαν αυτά που ο Josef Joffe και ο Robert J. Art έγραψαν το 1984 και το 1996 αντίστοιχα στα διάσημα άρθρα τους “Europe’s American Pacifier” και “Why the Western Europe needs the United States and NATO”. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σε καταστάσεις στις οποίες οι Ευρώπη έδειχνε αδύναμη να διαχειριστεί επενέβαιναν ώστε αυτές να τερματιστούν.

Αντίστοιχα η δημιουργία του ΝΑΤΟ αφαίρεσε την πρωταρχική αιτία συγκρούσεων στην Ευρωπαϊκή ήπειρο, την αναζήτηση μίας αυτόνομης αμυντικής πολιτικής από τα κράτη τα οποία στην συνέχεια μπόρεσαν να αφιερωθούν στο εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η Ευρώπη βέβαια έφθασε στο σημείο να μην μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε κρίσεις στην περιφέρεια της όπως ο πόλεμος στο Λίβανο το καλοκαίρι του 2006 και στην Γεωργία το 2008 εξαιτίας της απουσίας δυνατοτήτων στρατιωτικής παρέμβασης. Η αποκλειστική αφοσίωση στην οικονομική πλευρά του ενοποιητικού εγχειρήματος σε συνδυασμό με τον εφησυχασμό που δημιούργησε το ΝΑΤΟ συνέβαλλαν στην δημιουργία της Ευρώπης των περιορισμένων στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Η αντιμετώπιση των προκλήσεων στο πεδίο της ασφάλειας στις οποίες αναφέρεται ο Γιόσκα Φίσερ προϋποθέτει εκτός από την οικονομική ανάπτυξη και την ύπαρξη μίας ικανής αυτόνομης στρατιωτικής μηχανής σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά όλες τις προκλήσεις. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ασφάλεια(A Secure Europe in a Better World-European Security Strategy) επισημαίνει ότι “η ασφάλεια είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη” ενώ σε άλλο σημείο της αναφέρει ότι “πρέπει να αναπτύξουμε μία στρατηγική κουλτούρα που να ενθαρρύνει την έγκαιρη, γρήγορη και όπου απαιτείται δυναμική παρέμβαση”.  Άλλωστε όπως δήλωσε και ο Βενιαμίν Νετανιάχου “Οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι η πραγματική εγγύηση για την ασφάλεια του μέλλοντός μας. Είμαστε δυνατοί γιατί ο στρατός μας είναι δυνατός”. Κάτι το οποίο λείπει από την Ευρώπη σήμερα αλλά και από την χώρα μας.

Η Ευρώπη βιώνει επίσης σήμερα μία έλλειψη ικανών και με όραμα ηγετών που θα αναλάβουν να την οδηγήσουν στο μέλλον. Ο Helmut Schmidt δήλωσε πρόσφατα ότι απουσιάζουν Ευρωπαίοι ηγέτες με όραμα για την Ευρώπη, ηγέτες που θα βάλουν το ευρωπαϊκό εγχείρημα πάνω από όλα, ηγέτες που δεν θα προσπαθούν διαμέσου της σωτηρίας της Ευρώπης να τοποθετήσουν σε προνομιακή θέση τις χώρες τους. Η έλλειψη ικανής ηγεσίας κυρίως στους μεγάλους της Ευρώπης έχει συμβάλλει στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ευρώπη. Η ατολμία, η αναποφασιστικότητα και η αναβλητικότητα σίγουρα δεν ήταν χαρακτηριστικά της γενιάς του Helmut Schmidt και αυτό ο πεπειραμένος πολιτικός το βλέπει σήμερα.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να προχωρήσει εάν δεν υπάρχουν ηγέτες του κατάλληλου διαμετρήματος ώστε να λάβουν τις απαραίτητες αποφάσεις και να χαράξουν μία στρατηγική που θα οδηγήσει την Ευρώπη έξω από το τέλμα και στην θέση που της αξίζει. Σήμερα οι Ευρωπαίοι ηγέτες χαρακτηρίζονται στην καλύτερη περίπτωση από μετριότητα, μέτρια λοιπόν θα είναι και τα αποτελέσματα. Ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς όπως σωστά επισημαίνει ο Γιόσκα Φίσερ μόνο που δεν υπάρχουν οι αντίστοιχοι ηγέτες να οδηγήσουν την Ευρώπη αυτούς του ενδιαφέροντες καιρούς. Τελικό συμπέρασμα όλων των παραπάνω δεν είναι άλλο από το ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε πτώση και μάλιστα πτώση διαρκή. Η κρίσεις εκδηλώνονται πλήρως στους οργανισμούς που βρίσκονται σε πτώση, στους αδύναμους. Και ο Ευρωπαϊκός οργανισμός βρίσκεται σε πτώση, είναι αδύναμος και χαρακτηρίζεται από ατολμία, αναποφασιστικότητα και αναβλητικότητα. Όσο πιο γρήγορα ξεπεράσει η Ευρώπη το στάδιο αυτό τόσο πιο γρήγορα θα ξαναβρεί τον προσανατολισμό της στην διεθνή σκακιέρα.

*Σύμβουλος επιχειρήσεων, απόφοιτος του LSE

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: